15.2.14

Aandrijving

Human being. Being human. Η γοητεία του παραλληλισμού έγκειται στο φόβο της ακυρότητάς του, στην κατάργηση της αυθεντίας και της μοναδικότητας του ανθρώπινου είδους. Κι η ειρωνεία του παραλληλισμού έγκειται στην επισταμένη προσπάθεια της επιστήμης να μετατρέψει τις μηχανές σε άνθρωπινα όντα, εξειδικευμένα κι απαραίτητα.

Πέρασα τις τελευταίες μέρες εξερευνώντας την παραμυθοχώρα στην οποία φέτος κατοικώ. Και κάθε ματιά μου επιβεβαίωνε ότι οι μηχανές είναι η βάση κι η απόβαση. Η δράση κι η απόδραση.

Να, ο Vermeer ήταν χημικός και φυσικός κι η camera obscura ήταν το διαβατήριό του για το ταξίδι στην αχαρτογράφητη χώρα του φωτός και της σκιάς. Μπήκα στο εργαστήριό του. Μαγεμένη, χώθηκα μέσα στο κουτί και σκεπάστηκα με το χοντρό παλτό μου. Έβλεπα το βρεγμένο δρόμο, τους ομπρελοφόρους περαστικούς κι ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο. Κοινότυπο θέαμα. Κι όμως, η εμπειρία ήταν μυστικιστική: η φαντασία μου οργίασε, το μυαλό μου γέμισε εικόνες, ήχους, σκέψεις!

Ποιος είναι τελικά ο καλλιτέχνης; Ο άνθρωπος ή το μέσο;

Να, στο μουσείο Speelklok τα όργανα - μουσικά κουτιά σε μέγεθος δωματίου -, κουρδισμένα και σε ετοιμότητα, δεν ήταν παρά ένα συνονθύλευμα μηχανών, επιστημονικά μελετημένων και προσεκτικά τοποθετημένων. Μαγεμένη, γύρισα μία προς μία, ξανά και ξανά, τις μανιβέλες και κοιτούσα σαν υπνωτισμένη τα βαρίδια να πέφτουν, τα γρανάζια να κινούνται, τους τροχούς να γυρίζουν και τις αλυσίδες να ξεδιπλώνονται, κάνοντας τα καμπανάκια να κουδουνίζουν και τις χορδές να πάλλονται. Οι πιο όμορφες μελωδίες έβγαιναν από τα πιο άμορφα όργανα.

Η ημίθεη εικόνα των μηχανών κάλυπτε τη θεϊκή εικόνα του ανθρώπου.

Περί αυτού έγραφε ο Benjamin το 1930, εγκωμιάζοντας τον κινηματογράφο ως το μέσο που μπορεί να αποκαθηλώσει τα έργα τέχνης από την αύρα τους, τον τελετουργικό και μοναδικό χαρακτήρα που τα σημαδεύει με τη σφραγίδα του 'εδώ' και του 'τώρα'. Πίστευε ότι μέσω της αποκαθήλωσης η τέχνη μπορεί να δραπετεύσει από τη σκέπη των φασιστικών ιδεών και πράξεων (που ως κοινό παρονομαστή έχουν την αυθεντικότητα) και να εξερευνήσει τον κόσμο, εκδυόμενη τις χωροταξικές και χρονολογικές υποταγές που φέρουν άλλες τέχνες.

Μα είναι - δεν είναι; - τέχνη οι μηχανές! Μα είναι τάχα κι οι μηχανές καλλιτέχνες;

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου